روابط ایران و ونزوئلا قدمتی چند دههای دارد و دو کشور از دوران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ نیز ارتباط دیپلماتیک داشتهاند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ونزوئلا یکی از نخستین کشورهای آمریکای لاتین بود که جمهوری اسلامی را به رسمیت شناخت و روابط رسمی را حفظ کرد.
تحکیم روابط پس از انقلاب
اگرچه ارتباطات رسمی از قبل از انقلاب آغاز شده بود، اما این روابط در دهه ۱۳۷۰ شمسی (دهه ۱۹۹۰ میلادی) وارد فاز جدیدی شد و در سالهای بعد به ویژه در دوران دولتهای هوگو چاوز و محمود احمدینژاد گسترش بیشتری یافت.
محور وحدت در برابر تحریمها
یکی از مهمترین زمینههای مشترک دو کشور، مواجهه با تحریمهای گسترده آمریکا است. ایران و ونزوئلا هر دو تحت فشار تحریمهای اقتصادی–بانکی هستند و همین بهانهای برای نزدیکی و همکاری در سطوح مختلف شده است.
همکاری در بخش انرژی
رابطه نفتی دو کشور یکی از پایههای اصلی همکاری بوده است. ایران در دوران تحریم و کاهش توان پالایشی ونزوئلا، با ارسال میعانات گازی و فرآوردههای نفتی به این کشور کمک کرده تا تولید و عرضه سوخت درون کشورش را ادامه دهد.
دلایل کمبود سوخت در ونزوئلا
با وجود داشتن بزرگترین ذخایر نفتی جهان، ونزوئلا بارها با کمبود بنزین و گازوئیل مواجه شده است؛ زیرا نفت این کشور بسیار سنگین است و برای پالایش نیازمند میعانات گازی سبک است که ایران این محمولهها را به ونزوئلا ارسال کرده است.
قرارداد ۲۰ ساله همکاری ایران و ونزوئلا
در سالهای اخیر دو کشور یک توافق همکاری راهبردی ۲۰ ساله نیز امضا کردند که حوزههای انرژی، اقتصادی، فناوری، حملونقل و سرمایهگذاری را در بر میگیرد و هدف آن توسعه گسترده ارتباطات است.
تجارت دو جانبه ایران و ونزوئلا
تجارت میان ایران و ونزوئلا در سالهای اخیر رشد داشته و دو کشور تلاش کردند حجم روابط اقتصادی را بالا ببرند؛ از جمله از طریق پروژههای مشترک در صنایع مختلف.
همکاریهای غیرنفتی
علاوه بر انرژی، ایران و ونزوئلا در زمینههای دیگر مانند فناوری، کشاورزی، فرهنگی و نظامی هم همکاریهای مشترک داشتهاند که نشان از عمق روابط دارد.
ویژگیهای مشترک دو کشور
هر دو کشور عضو اوپک هستند، هر دو تحت فشار و تحریم آمریکا قرار دارند، هر دو جزء صادرکنندگان نفتاند و دیدگاههای مشابهی در سیاست خارجی علیه نفوذ غرب دارند—عوامل مهمی که باعث نزدیکی آنها شده است.
اهمیت ژئوپلیتیکی همکاری ایران و ونزوئلا
رابطه ایران و ونزوئلا علاوه برجنبه اقتصادی، پیامی سیاسی نیز دارد: دو کشور بهگونهای تلاش میکنند نفوذ و استقلال خود را در برابر فشارهای آمریکا حفظ کنند.
آینده روابط ایران و ونزوئلا پس از بازداشت مادورو
اقدام آمریکا در بازداشت مادورو، رییس جمهور ونزوئلا با واکنش کشورهای دیگر همراه بوده است؛ چین خواستار آزادی فوری مادورو شده و ایران و روسیه این حمله را محکوم کردهاند و آن را «نقض حاکمیت ملی» ونزوئلا دانستهاند.
آینده ونزوئلا پس از مادورو
کارشناسان بینالمللی معتقدند وقوع این تحولات ممکن است به بحران سیاسی عمیق داخلی در ونزوئلا منجر شود، زیرا مادورو یکی از مهمترین نمادهای اتحاد کاراکاس با تهران بوده است.
سناریوهای احتمالی آینده همکاری
با تغییر احتمالی دولت در ونزوئلا، آینده قرارداد ۲۰ ساله و پروژههای مشترک با ایران نامشخص است:
اگر ساختار سیاسی فعلی حفظ شود، همکاری میتواند ادامه یابد.
در صورت تغییر دولت و روی کار آمدن جناحی همسو با آمریکا، ممکن است بخشی از همکاریها کاهش یابد یا بازنگری شود و در حالت بحرانیتر، اجرای برخی پروژهها ممکن است بهطور کامل متوقف شود.
پیامدها برای ایران
در کوتاهمدت امکان دارد روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کاراکاس تحت فشار قرار بگیرد و تهران مجبور به بازنگری برخی برنامههای مشترک باشد. همچنین این تحولات میتوانند باعث شود ایران به دنبال تنوعبخشی به شرکای منطقهای و جهانی خود باشد تا وابستگی به یک کشور خاص کاهش یابد.
روابط ایران و ونزوئلا تاکنون بر پایه منافع مشترک اقتصادی، انرژی و سیاست خارجی متکی بوده است، اما تحولات اخیر در ونزوئلا و بازداشت مادورو میتواند نقطه عطفی در این رابطه باشد.
کارشناسان معتقدند اگر ساختار قدرت در ونزوئلا تغییر کند، نفوذ و همکاری تهران–کاراکاس ممکن است کاهش یابد یا بازتعریف شود؛ موضوعی که بهزودی در سیاست خارجی دو کشور و مناسبات منطقهای اثرگذار خواهد بود.